De Tekstsmederij on tour


De Tekstsmederij

Wat hebben Londen, Boekarest, Graz, Valencia, Sophia, Brussel en Mexicostad gemeen? Ze zijn onderdeel geweest van de ‘Best practice-tour’ van De Tekstsmederij. Wij stelden in 2017 onszelf de vraag : op welke manier kan een internationaal perspectief op talentontwikkeling voor toneelschrijven iets betekenen voor onze eigen organisatie en werkwijze?

Timen en Marijke waren op pad om antwoorden te vinden op diverse vragen. Hoe richten andere landen het veld in voor nieuw toneelschrijftalent? Wat kunnen we van elkaar leren? Zijn er in de toekomst misschien mogelijke uitwisselingen te organiseren? In Londen ontdekten ze bijvoorbeeld de meerwaarde van het opbouwen van duurzame relaties met scholen en organisaties in verschillende wijken, door middel van outreach-programmes. Dit is in Nederland nog minder gebruikelijk waar het systeem vooralsnog veeleer project- en resultaatgericht is ingericht. In Graz maakten ze kennis met de poortwachterfunctie van de universiteit als het gaat om vers toneelschrijftalent. De organisatie Uni-T heeft daar een belangrijke positie als ontwikkelaar en kwaliteitsbepaler van nieuwe teksten.

Wat was jullie belangrijkste ervaring?

Timen: “Wat mij enigszins verbaasd heeft, in positieve zin, was de openheid en welwillendheid van de mensen waarmee we praatten. Iedereen wilde graag met ons brainstormen, hun ‘geheimen’ delen, en nadenken over hoe je een talentonwikkelingsorganisatie opbouwt. Men was heel open over hun eigen uitdagingen, hun eigen fouten, maar ook waar ze naartoe willen. En vooral: hoe ze dat doen. We hebben enkele zeer concrete projecten zo in onze schoot geworpen gekregen. Te gek, en heel leerzaam.”

Marijke: “Ja, er was een grote, prettige, openheid onderling. Het is misschien ook wel een mooi gebaar, beiderzijds; het willen leren en willen groeien. Allen met eenzelfde doel; het ontwikkelen van verhalen.”

Timen: “Het fijne was, dit was ook precies de reden dat we deze ‘tour’ deden. We wilden onderzoeken of er animo was voor een netwerk van talentontwikkelaars (van toneelschrijvers – red.) op Europees niveau. Dat was er zeker. Iedereen deelde de gedachte: samen staan we sterk. Allen deelden we het idee dat toneelschrijvers van essentieel belang zijn voor een bloeiende theatercultuur.”

Wat viel jullie het meeste op?

Timen: “Elke organisatie ontwikkelt talent op haar eigen manier. Uni-T in Graz is een universiteit met verschillende programma’s, die zich volledig toelegt op het toneelschrijven. In Londen zijn het vooral afzonderlijke theaterproducenten die nieuwe stemmen als uitgangspunt voor hun voorstellingen nemen.

Marijke: “ Wat we in onze reis ook gezien hebben is dat in diverse landen men de toneelschrijver een unieke kwaliteit toedicht. Een toneelschrijver met zijn eigen taal en perspectief is speciaal en waard om erin te investeren. Dat is vaak het vertrekpunt, de weg van de strategie naar de uitvoering is wel verschillend. Daarom is het goed om ook te zien hoe andere landen het doen.”

Timen: “En het was fijn te merken hoe belangrijk men in omringende landen het werk van De Tekstsmederij vindt. In Nederland hakketakken we vaak nog over de belangrijkheid van de toneelschrijver – en dan vooral hoe je een toneelschrijver moet faciliteren. We hebben het daar nooit over hoeven hebben in bijvoorbeeld Londen. Dan kun je het eigenlijk meteen over de wezenlijke vragen hebben. Namelijk: hoe? En: wie?”

Marijke: “Inclusiviteit is voor ons heel belangrijk, als organisatie. We willen niet louter een select aantal stemmen op het toneel van een bepaalde generatie. Nee, we willen nieuwe stemmen, alle nieuwe stemmen, ongeacht sekse, klasse, roots. Maar hoe zet je een systematiek op om daar effectief aan bij te dragen? Vooral als er nog niet een infrastructuur is waardoor mensen natuurlijk de weg naar De Tekstsmederij vinden? In het brainstormen daarover waren de uitwisselingen heel belangrijk.”

Heeft jullie komst de andere landen ook geïnspireerd?

Marijke: “Nederland is internationaal bekend van zijn topregisseurs. Dat perspectief inspireert weer andere landen. Ze vinden ons gedurfd en vernieuwend. De Tekstsmederij wil daarom de koppeling maken. Want de mate van artisticiteit van zowel de schrijver als de regisseur is belangrijk.”

Timen: “En juist daarom stellen wij bij De Tekstsmederij de vraag: wat moeten we de schrijver bieden om zich te ontwikkelen in zijn of haar meesterschap. We willen een springplank zijn voor mensen die echt goed zijn en hun ondersteunen. .”

Welk land heeft jullie inhoudelijk verrast?

Timen: “Ik denk dat het goed is uit je bubbel te stappen, zo nu en dan. Om weer even een nieuw perspectief te krijgen - waarom je theater maakt, hoe je dat doet? In Sophia, bijvoorbeeld is de noodzaak van het maken van theater compleet anders dan hier. Het communisme is voor hen nog maar net voorbij. Theater is een manier om af te rekenen met het verleden: broodnodig en uitdagend. En zeker niet zonder slag of stoot. Zonder geld, maar ze doen het. Vooral de jongere generatie. Dat werkt aanstekelijk. En je realiseert je opeens weer hoe goed wij het in Nederland hebben.

Marijke: ”Het verhouden tot de tijd en plaats waarin je leeft is iets wat wij voor de verhalen van de toekomst ook belangrijk vinden. Kijk om je heen, zowel als theatermaker en als toeschouwer, en kijk open. Verhalen kunnen perspectieven verbreden en gewoontes openbreken. Dat is een uitgangspunt dat wij onderschrijven.”

Met welke conclusie zijn jullie huiswaarts gegaan?

Marijke: “Verandering gaat niet van de ene dag op de andere, maar we willen graag verdere partners aantrekken die, net als wij, gewoontes willen doorbreken en openbreken. En wij zullen ons ook blijven richten op het maatwerk. Want in allerlei fases van je ontwikkeling is er iets anders nodig. De kunst is om dat te kunnen zien en te ondersteunen. Het is een groot voordeel om gezien en geleerd te hebben van onze internationale collega’s.”

Timen: “Nu is het aan ons om al die ideeën en projecten eigen te maken. Om De Tekstsmederij smoel te geven voor de toekomst. En om werk te maken van dat internationale platform. Dat gaat er komen. ”